📝 Section 143A NI Act –  વચગાળા નું  વળતર અંગે સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા

ભારતમાં ચેક બાઉન્સના કેસોમાં Negotiable Instruments Act, 1881 અત્યંત મહત્વનો કાયદો છે. વર્ષ 2018માં થયેલા સુધારા દ્વારા Section 143A ઉમેરવામાં આવ્યો, જે ફરિયાદીને ટ્રાયલ દરમ્યાન રાહત આપવા માટે બનાવવામાં આવ્યો છે.

આ બ્લોગમાં આપણે સમજીએ કે Section 143A મુજબ ક્યારે વળતર મળે છે અને ક્યારે મળતું નથી, તથા તેના ઉપરના લેટેસ્ટ અને માન્ય ચુકાદાઓ.

⚖️ Section 143A શું છે?

Section 143A મુજબ, કોર્ટ આરોપીને (drawer of cheque) આદેશ આપી શકે છે કે તે ફરિયાદીને Interim Compensation (અંતરિમ વળતર) ચુકવે.

👉 આ વળતર ચેકની રકમના 20% સુધી હોઈ શકે છે.

👉 આ રકમ ટ્રાયલ પૂર્ણ થાય તે પહેલાં જ આપવામાં આવે છે.

✅ ક્યારે વળતર મળે?

નીચેની પરિસ્થિતિઓમાં કોર્ટ વળતર આપવાનો આદેશ આપી શકે છે:

✔️ (1) Summons Case / Summary Trial

જ્યારે આરોપી “not guilty” plea કરે છે અને ટ્રાયલ શરૂ થાય છે

✔️ (2) અન્ય કેસોમાં

જ્યારે કોર્ટ દ્વારા charge frame થાય છે

❌ ક્યારે વળતર મળતું નથી?

❌ (1) જૂના કેસોમાં (Pre-2018)

👉 1 સપ્ટેમ્બર 2018 પહેલાં દાખલ થયેલા કેસમાં Section 143A લાગુ પડતું નથી

📚 આધાર:
👉 G.J. Raja v. Tejraj Surana
➡️ સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કહ્યું કે આ જોગવાઈ prospective છે

❌ (2) દરેક કેસમાં ફરજિયાત નથી

👉 કોર્ટ માટે વળતર આપવું ફરજિયાત નથી
👉 કોર્ટને વિચારપૂર્વક (judicial discretion) નિર્ણય લેવો પડે

📚 આધાર:
👉 JSB Cargo & Freight Forwarder Pvt Ltd v. State

❌ (3) આરોપીની આર્થિક સ્થિતિ પણ મહત્વપૂર્ણ

👉 કોર્ટ તપાસે છે કે આરોપી પાસે ચુકવણી કરવાની ક્ષમતા છે કે નહીં

📚 આધાર:
👉 Rajesh Soni v. Mukesh Verma

⚖️ મહત્વપૂર્ણ કાનૂની મુદ્દા

🔹 Discretionary Power

Section 143A હેઠળ વળતર આપવું કોર્ટની વિવેકશક્તિ પર આધારિત છે, કોઈનો અધિકાર નથી

🔹 ચુકવણી માટે સમય મર્યાદા

👉 કોર્ટના આદેશ પછી:

• 60 દિવસમાં ચુકવણી કરવી
• ખાસ પરિસ્થિતિમાં વધુ 30 દિવસનો સમય મળી શકે

🔹 જો આરોપી નિર્દોષ ઠરે તો?

👉 ફરિયાદીએ મેળવેલું વળતર પરત કરવું પડે
👉 સાથે વ્યાજ પણ ચૂકવવું પડે

📊 Section 143A અને Section 148 નો તફાવત

📚 આધાર:
👉 Surinder Singh Deswal v. Virender Gandhi

⚠️ પ્રેક્ટિકલ કોર્ટ ટ્રેન્ડ

વાસ્તવિક કોર્ટ પ્રેક્ટિસમાં:

• ઘણી કોર્ટો 10% થી 20% સુધી વળતર આપે છે
• ક્યારેક યોગ્ય કારણ વગર ઓર્ડર આપવામાં આવે છે
• આવા ઓર્ડર ઉપરની કોર્ટમાં પડકારવામાં આવે છે

✍️ નિષ્કર્ષ (Conclusion)

Section 143A ફરિયાદીને તાત્કાલિક રાહત આપવા માટે મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ છે, પરંતુ તે automatic નથી.

👉 વળતર ત્યારે મળે છે જ્યારે:

• કેસ 2018 પછીનો હોય
• ટ્રાયલ શરૂ થયો હોય
• કોર્ટ યોગ્ય કારણ સાથે આદેશ આપે

👉 વળતર ત્યારે મળતું નથી જ્યારે:

• કેસ જૂનો હોય
• કોર્ટને યોગ્ય ન લાગે
• આરોપીની પરિસ્થિતિ અનુકૂળ ન હોય

🧾 એક લાઇનમાં સમજાવો

👉 “Section 143A હેઠળ વળતર કોઈ અધિકાર નથી, પરંતુ કોર્ટની વિવેકશક્તિ છે.”