Rajnesh v. Neha – ચુકાદાની સંપૂર્ણ વિગત (ગુજરાતીમાં)

• ડાઉનલોડ
• Filled_Sample_Affidavit_Rajnesh
• Gujarati_Affidavit_Rajnesh_Guidelines
• Editable_Affidavit_Rajnesh_Guidelines
• Rajnesh_vs_Neha_Full_Case_Analysis_and_Formats

Citation: (2021) 2 SCC 324
તારીખ: 4 નવેમ્બર 2020
બેન્ચ: ન્યાયમૂર્તિ ઈન્દુ મલ્હોત્રા અને ન્યાયમૂર્તિ આર. સુભાષ રેડ્ડી

1️⃣ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ

આ કેસમાં પતિ-પત્ની વચ્ચે ભરણપોષણ (Maintenance) બાબતે અલગ-અલગ કાયદા હેઠળ અરજીઓ કરવામાં આવી હતી, જેમ કે:

• કલમ 125 CrPC

• હિંદુ મેરેજ એક્ટ, 1955

• હિંદુ એડોપ્શન એન્ડ મેન્ટેનન્સ એક્ટ, 1956

• ડોમેસ્ટિક વાયોલન્સ એક્ટ, 2005

વિવિધ અદાલતોમાં જુદી-જુદી કાર્યવાહી થવાને કારણે:

• અલગ-અલગ રકમના આદેશ

• દોહરું ભરણપોષણ

• માહિતી છુપાવવાની પ્રવૃત્તિ

આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે સમગ્ર દેશમાં લાગુ પડે તેવી માર્ગદર્શિકા (Guidelines) જાહેર કરી.

2️⃣ મુખ્ય મુદ્દા (Issues)

(1) શું એકથી વધુ કાયદા હેઠળ ભરણપોષણ માંગવામાં આવી શકે?

✔ હા, માંગવામાં આવી શકે.
❌ પરંતુ દોહરું લાભ લઈ શકાતો નથી.

➡ અદાલત પહેલાથી મળેલા ભરણપોષણને ગણતરીમાં લેશે.

(2) ભરણપોષણ કઈ તારીખથી આપવું?

સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું:

સામાન્ય રીતે ભરણપોષણ અરજી કરવાની તારીખથી જ આપવું જોઈએ.

કારણ કે:

• કેસમાં વિલંબ અદાલતી પ્રક્રિયાના કારણે થાય છે.

• અરજીકર્તા આર્થિક રીતે મુશ્કેલીમાં હોય છે.

(3) રકમ નક્કી કરતી વખતે કયા માપદંડ?

અદાલતે નીચેના મુદ્દા નક્કી કર્યા:

1. પક્ષકારોની સામાજિક સ્થિતિ

2. લગ્ન દરમિયાન જીવતા જીવનસ્તર

3. પત્ની અને સંતાનોની જરૂરિયાત

4. પતિની વાસ્તવિક આવક અને કમાણી કરવાની ક્ષમતા

5. પત્ની પાસે સ્વતંત્ર આવક છે કે નહીં

⚠ માત્ર પત્ની શિક્ષિત છે અથવા કમાઈ શકે છે તે આધારે ભરણપોષણ નકારવામાં નહીં આવે.

3️⃣ આવક અને મિલકતનું ફરજિયાત હલફનામું

આ ચુકાદાનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ.

સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું:

✔ બંને પક્ષકારોએ પોતાની આવક, મિલકત અને ખર્ચની સંપૂર્ણ વિગતો આપવી પડશે.
✔ આવકવેરા રિટર્ન (ITR) રજૂ કરવી પડશે.
✔ બેંક સ્ટેટમેન્ટ, મિલકત, વાહન વગેરેની માહિતી આપવી ફરજિયાત છે.

જો માહિતી છુપાવવામાં આવશે તો:

• અદાલત પ્રતિકૂળ અનુમાન (Adverse Inference) લઈ શકે

• ખોટું હલફનામું હોય તો કાયદેસર કાર્યવાહી થઈ શકે

4️⃣ ઇન્ટરિમ મેન્ટેનન્સ (Interim Maintenance)

અદાલતે સૂચના આપી:

• ઇન્ટરિમ મેન્ટેનન્સ અરજી 4–6 મહિનામાં નક્કી કરવી.

• અનાવશ્યક મુલતવી ટાળવી.

5️⃣ અમલવારી (Enforcement)

• ભરણપોષણનો આદેશ કાગળ પર ન રહે.

• અમલવારી માટે કડક પગલાં લેવા.

• ચુકવણી ન થાય તો કાયદેસર કાર્યવાહી શક્ય.

6️⃣ ચુકાદાનું મહત્વ

✔ સમગ્ર દેશમાં એકસરખી માર્ગદર્શિકા
✔ દોહરું ભરણપોષણ ટાળ્યું
✔ આવક છુપાવવાની પ્રવૃત્તિ રોકી
✔ મહિલાઓ અને બાળકોના હક્કને મજબૂત બનાવ્યા
✔ ભરણપોષણ કેસોમાં પારદર્શકતા લાવી

7️⃣ વકીલ માટે ઉપયોગી મુદ્દા

• હંમેશા સંપૂર્ણ Disclosure Affidavit ફાઈલ કરવું

• ITR અને બેંક સ્ટેટમેન્ટ માંગવા

• અરજી તારીખથી ભરણપોષણ માંગવું

• અગાઉના આદેશોની નોંધ લેવી

• જીવનસ્તર અને વાસ્તવિક આવક પર ભાર મૂકવો